نحوه تغییر پوزیشن بیمار در منزل

زمانی که فردی در بیمارستان بستری می شود، بر اساس روند درمانی انجام شده بر روی او وضعیت های مختلفی برای بیمار تجویز می شود تا بیمار کمتر احساس ناراحتی کند. برخی از بیماران حتی ممکن است توسط پرستاران در بیمارستان ها و مراکز پرستاری آموزش ببینند تا بعد از ترخیص در خانه وضعیت های خاصی را حفظ کنند. در این مقاله با انواع پوزیشن ها آشنا می شویم پس با ما همراه باشید.

تغییر پوزیشن در ای سی یو

بیماران باید در موقعیت های متعدد در اتاق عمل، بخش مراقبت های ویژه، گاهی اوقات در خانه و icu در منزل  قرار گیرند. آموزش این موقعیت ها به خاطر دلایل زیادی مانند موارد زیر  به بیماران داده می شود که در اینجا به آن می پردازیم:

• آسایش و ایمنی بیمار را فراهم می کند.
• باعث تهویه و گردش خون بیمار می شود.
• از حرکت و چرخش زیاد بیمار خودداری می کند.
• به سیستم عصبی و اسکلتی عضلانی بیمار آسیب نمی رسد.
• حداکثر دید و دسترسی را برای جراح در حین جراحی فراهم می کند.

در بیماران سکته مغزی که یک سمت بدن فلج است، باید دقت ویژه‌ای به سمت فلج داشت. هرگز نباید بیمار را از زیر بغل سمت فلج کشید، زیرا عضلات شانه ضعیف هستند و مفصل به راحتی در می‌رود (Subluxation).

• خوابیدن به پهلو روی سمت سالم: بیمار می‌تواند روی سمت سالم بخوابد، اما باید مراقب باشید که سمت فلج شده کاملاً با بالش حمایت شود تا آویزان نماند.
• خوابیدن به پهلو روی سمت فلج: این کار مجاز است اما زمان آن باید کوتاه‌تر باشد (مثلاً ۳۰ دقیقه) و باید مطمئن شوید که استخوان شانه مستقیماً تحت فشار نیست (شانه باید کمی جلوتر آورده شود).

پرستاران متخصص ارسطو از قانونی پیروی می‌کنند که می‌گوید “ساعت شنی هر ۲ ساعت باید برگردد”. اما در بیماران بسیار بدحال یا کسانی که درد شدید دارند، حتی تغییرات کوچک هم موثر است. این تکنیک میکرو-پوزیشنینگ (Micro-positioning) نام دارد؛ یعنی لازم نیست حتماً بیمار را ۱۸۰ درجه بچرخانید. گاهی تنها تغییر زاویه ۱۰ درجه‌ای بدن با گذاشتن یک حوله لوله شده زیر لگن یا شانه، کافیست تا نقاط فشار تغییر کنند و خون جریان یابد.

بیماران ICU در منزل معمولاً به دستگاه‌هایی مثل ونتیلاتور، مانیتور، پمپ سرم و سوند ادراری متصل هستند. یک لحظه غفلت در جابجایی می‌تواند باعث کشیده شدن و خارج شدن لوله تراشه (راه هوایی) شود که یک وضعیت اورژانسی مرگبار است.

رعایت دستورالعمل های خاص در هنگام پوزیشن دادن

هنگامی که بیماران در موقعیت خاصی قرار می گیرند، برای جلوگیری از مشکلات احتمالی باید چندین نکته را رعایت کرد:

• برای جلوگیری از آسیب به بیمار، باید تعداد کافی پرستار سالمند در منزل برای نگهداری بیمار وجود داشته باشد.
• قبل از انجام عمل باید توضیحات لازم در مورد نحوه تغییر وضعیت و علت آن به بیمار داده شود. این اقدام باعث می شود بیمار به پرسنل اعتماد کرده و در حین انجام عمل با آنها همکاری کند.
• اگر بیمار قادر به حرکت باشد، باید از او خواسته شود که به تنهایی در تغییر وضعیت کمک کند.
• برای تغییر وضعیت سر تخت بیمار، آن را بالا بیاورید تا وزن بیمار در مرکز ثقل پرستار قرار گیرد.
• اگر برای تغییر وضعیت نیاز به کمک چند نفر باشد، در آن صورت فردی که بیشترین وزن را حمل می کند، فعالیت های افراد دیگر را هماهنگ می کند. هنگامی که با نمایش 3 عدد موقعیت را تغییر می دهید، همه افراد با هماهنگی با یکدیگر این فرآیند را کامل می کنند.
• بیمار باید در وضعیت بدنی کاملاً خنثی باشد یعنی نباید به او فشار بیاورید.
• پرستار باید توجه داشته باشد که بیمار نباید به مدت طولانی در یک وضعیت باشد، بنابراین وضعیت بیمار باید هر 2 ساعت یکبار عوض شود.
• باید مراقب باشید که فشار روی یک نقطه در هنگام قرارگیری متمرکز نباشد که می تواند منجر به زخم فشاری (دکوبیتوس) شود.

انواع پوزیشن بیمار

تنظیمات مختلفی برای پوزیشن ها وجود دارد که در موقعیت های مختلف و برای اهداف متفاوت استفاده می شود. در اینجا انواع مختلف پوزیشن دهی بیمار را با هم بررسی می کنیم:

پوزیشن جک نایف چیست؟

نام این پوزیشن (Jackknife یا Kraske) به معنی “چاقوی ضامن‌دار” است، زیرا در این حالت بدن بیمار مانند یک چاقوی جیبی تا می‌شود.

بیمار ابتدا به حالت دمر (Prone) روی تخت قرار می‌گیرد. سپس تخت طوری تنظیم می‌شود (معمولاً با شکستن تخت از وسط) که لگن بیمار در بالاترین نقطه قرار گیرد و سر و پاها به سمت پایین شیب پیدا کنند. در واقع بدن بیمار از ناحیه لگن یک زاویه ۸ به خود می‌گیرد (مثل عدد ۸ فارسی یا کوه). این وضعیت دید جراح را برای عمل‌های ناحیه نشیمنگاه و انتهای ستون فقرات عالی می‌کند. کاربردهای اصلی آن شامل:

• جراحی هموروئید (بواسیر) و کیست مویی (Pilonidal Cyst).
• جراحی‌های ستون فقرات دمی (Sacrum & Coccyx).
• بررسی‌های رکتوم (سیگموئیدوسکوپی).

ملاحظات مراقبتی بعد از عمل:

اگر بیمار شما تحت عملی با این پوزیشن قرار گرفته است، ممکن است پس از به هوش آمدن یا بازگشت به منزل، از درد عضلانی در ناحیه شانه‌ها، گردن یا زانوها شکایت کند. این درد ناشی از فشار وزن بدن در آن وضعیت غیرمعمول است. همچنین تورم صورت و پلک‌ها به دلیل پایین بودن سر حین عمل طبیعی است و با گذشت زمان برطرف می‌شود.

وضعیت خوابیده به پشت (Supine or dorsal recumbent)

در این حالت پرستار باید به بیمار کمک کند تا به پشت دراز بکشد. این روش معمولاً برای معاینات فیزیکی، ویزیت پزشک در منزل یا در حین جراحی روی سطح بدن استفاده می شود. هنگامی که بیمار در این شرایط قرار دارد، باید به چند نکته توجه کرد:

• این وضعیت می تواند باعث ایجاد زخم های فشاری در بیماران شود. بنابراین، مناطق تحت فشار باید به طور کامل بررسی شوند.
• در این شرایط باید تخته را روی کف پای بیمار قرار داد تا مانع آسیب کششی پا شود.
• در صورتی که استفاده از بالش برای بیمار مشکلی پیش نیاورد می توان بالش را زیر شانه، سر و انحنای پشت بیمار قرار داد.
• در صورت استفاده از این وضعیت در حین جراحی، سر بیمار باید در بالش محکم شود زیرا سر بر خلاف شریان مهره ای می چرخد.

وضعیت نیمه نشسته یا فاولر(Fowler’s or semi-sitting)

در این حالت سر تخت بیمار از 30 درجه به 60 درجه بالا می رود. در این وضعیت، بیماران نباید از بالش بزرگ زیر سر خود استفاده کنند، زیرا باعث انقباض بیش از حد گردن می شود. در وضعیت فاولر یا نیمه نشسته باید از تخته هایی برای کف پا برای جلوگیری از آسیب های کششی استفاده کرد.

این موقعیت در شرایط زیر استفاده می شود:

• از این وضعیت می توان در جراحی مغز و شانه
• بیماران دارای مشکل تنفسی (زیرا در این حالت دیافراگم به سمت پایین کشیده شده و انبساط ریه ها راحت تر می شود.)
• بیمار NGT ( بهتر است در این حالت دراز بکشد)

توصیف دقیق و نحوه اجرا:

در این پوزیشن، بیمار به پشت خوابیده و سر تخت (یا با استفاده از بالش‌های حمایتی) بالا آورده می‌شود. زاویه بالا آمدن سر تخت، نوع فاولر را تعیین می‌کند. نکته کلیدی در اجرای صحیح این پوزیشن، حمایت از زانوهاست. وقتی سر تخت بالا می‌آید، بدن تمایل دارد به سمت پایین تخت لیز بخورد. این لیز خوردن باعث ایجاد نیروی برشی (Shear) روی پوست ناحیه دنبالچه شده و سریعاً زخم بستر ایجاد می‌کند. برای جلوگیری از این مشکل، زانوها باید کمی خم باشند و یک بالش کوچک یا شکستگی تخت زیر زانو قرار گیرد.

انواع فاولر بر اساس زاویه:

• لو فاولر (Low Fowler’s – ۱۵ تا ۳۰ درجه): در این حالت سر کمی بالاتر از سطح افق است. این وضعیت برای بیمارانی که نیاز به استراحت دارند اما نمی‌توانند کاملاً صاف بخوابند (مثلاً به دلیل کمردرد یا رفلاکس خفیف) مناسب است.
• سمی فاولر (Semi-Fowler’s – ۳۰ تا ۴۵ درجه): این رایج‌ترین زاویه است. در این حالت، دیافراگم پایین می‌رود و ریه‌ها فضای بهتری برای انبساط دارند. این وضعیت برای بیمارانی که از ونتیلاتور استفاده می‌کنند یا در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) منزل هستند، جهت پیشگیری از پنومونی ناشی از ونتیلاتور (VAP) الزامی است.
• های فاولر (High Fowler’s – ۶۰ تا ۹۰ درجه): در این حالت بیمار تقریباً کاملاً نشسته است. این وضعیت برای فعالیت‌هایی مثل غذا خوردن، بلع دارو، عکس‌برداری قفسه سینه با دستگاه پرتابل در منزل و دفع مزاج (روی تخت یا صندلی لگن‌دار) استفاده می‌شود.

وضعیت ارتوپنیک (Orthopneic)

در این وضعیت یک میز جلوی بیمار قرار می گیرد و بیمار به آن تکیه می دهد. این حالت اغلب برای بیمارانی که مشکلات تنفسی حاد یا بیماری انسداد مزمن ریه دارند توصیه می شود؛ زیرا زمانی که بیمار در این وضعیت قرار می گیرد ریه ها منبسط شده و حداکثر تنفس راحت تر می شود. بنابراین درصورتی که مشغول پرستاری از بیمار در منزل هستید بهتر است بیمار خود را در این پوزیشن قرار دهید.

توصیف دقیق و نحوه اجرا:

در این وضعیت، بیمار لبه تخت می‌نشیند یا روی تخت در حالت های-فاولر قرار می‌گیرد و به جلو خم می‌شود. معمولاً یک میز جلوی بیمار می‌گذارند (Overbed table) و روی آن چندین بالش قرار می‌دهند. بیمار دست‌ها و سرش را روی بالش‌ها می‌گذارد و به آن‌ها تکیه می‌دهد.

چرا این حالت به تنفس کمک می‌کند؟

1. وقتی بیمار به جلو خم می‌شود و دست‌هایش را تکیه می‌دهد، عضلات کمکی تنفس (در گردن و شانه) ثابت می‌شوند و می‌توانند با قدرت بیشتری قفسه سینه را بالا بکشند.
2. اندام‌های شکمی کاملاً از دیافراگم دور می‌شوند و دیافراگم می‌تواند راحت‌تر پایین بیاید.
3. این وضعیت به ویژه برای مرحله بازدم (که در بیماری‌هایی مثل COPD سخت‌ترین مرحله است) کمک‌کننده است، زیرا اجازه می‌دهد هوای حبس شده راحت‌تر خارج شود.

این پوزیشن برای بیماران مبتلا به COPD (بیماری انسدادی مزمن ریه)، آسم شدید، آمفیزم و نارسایی قلبی پیشرفته که دچار تنگی نفس حاد هستند، حیاتی است. اگر بیمار شما در منزل دچار حمله تنگی نفس شد، قبل از هر کاری (حتی قبل از رسیدن اورژانس)، کمک کنید در این وضعیت قرار بگیرد. این کار می‌تواند استرس تنفسی را تا حد زیادی کاهش دهد.

وضعیت خوابیده روی شکم (prone)

در این حالت بیمار روی شکم می خوابد و سر خود را به یک طرف خم می کند. در وضعیت خوابیده روی شکم یک بالش کوچک زیر سر و زیر شکم بیمار قرار می دهند. افرادی که مشکلات ستون فقرات دارند هرگز نباید در این وضعیت قرار گیرند. اگر نیاز به درمان زخم بستر بود در اسرع وقت با پزشک معالج تماس گرفته و به فکر مداوای بیمار باشید.

بیشترین استفاده از این پوزیشن در زمان های زیر است:

• در حین جراحی سر و گردن، بیمار در این وضعیت قرار می گیرد.
• این وضعیت باعث جاری شدن ترشحات از دهان می شود، بنابراین بیشتر این حالت برای جلوگیری از آسپیراسیون در افرادی که بیهوش کاربرد دارد.

توصیف دقیق و نحوه اجرا:

در وضعیت پرون یا “دمر خوابیدن”، بیمار روی شکم دراز می‌کشد و سرش را به یک طرف می‌چرخاند تا راه هوایی باز بماند. این پوزیشن تنها حالتی است که در آن مفاصل ران و زانو در امتداد کامل (Extension) قرار می‌گیرند که برای جلوگیری از خشک شدن مفصل ران در حالت خمیده مفید است.

برای راحتی بیمار در این وضعیت، باید از بالش‌گذاری دقیق استفاده کرد:

• یک بالش نازک زیر شکم (ناحیه بین دنده‌ها و لگن) قرار دهید تا گودی کمر زیاد نشود و فشار از روی ستون فقرات برداشته شود.
• یک بالش زیر ساق پاها (از مچ تا پایین زانو) بگذارید تا انگشتان پا به تشک فشار نیاورند و زانوها کمی راحت‌تر باشند.
• سر باید روی یک بالش کوچک باشد و هر ساعت به سمت مخالف چرخانده شود تا گردن خشک نشود.

کاربرد حیاتی در تنفس (معجزه پرونینگ):

چرا دمر خوابیدن اکسیژن خون را بالا می‌برد؟ وقتی بیمار به پشت می‌خوابد، قلب و اجزای سنگین قفسه سینه (مدیاستن) روی قسمت‌های پشتی ریه فشار می‌آورند و آن‌ها را روی هم می‌خوابانند. از طرفی، خون به دلیل جاذبه در همین قسمت‌های پشتی جمع می‌شود. این یعنی جایی که خون هست، هوا نیست (V/Q Mismatch). وقتی بیمار را دمر می‌کنید، قلب به سمت جناغ سینه می‌افتد و فشار از روی ریه‌های پشتی برداشته می‌شود. این نواحی که وسیع‌ترین سطح تبادل گاز را دارند، باز شده (Recruitment) و می‌توانند اکسیژن را جذب کنند. این پوزیشن در سندرم زجر تنفسی حاد (ARDS)، کرونا و پنومونی‌های شدید، استاندارد درمانی است.

علاوه بر تنفس، وضعیت پرون برای بیمارانی که جراحی در ناحیه پشت یا ستون فقرات داشته‌اند، یا بیمارانی که دچار سوختگی در ناحیه پشت بدن هستند، استفاده می‌شود. همچنین برای تخلیه ترشحات دهان در بیمارانی که بی‌هوش هستند (چون جاذبه ترشحات را به بیرون دهان هدایت می‌کند) مفید است.

بیماران دارای لوله: چرخاندن بیماری که به ونتیلاتور یا سرم متصل است به حالت دمر، بسیار پرخطر است و ممکن است باعث کنده شدن لوله‌ها شود. این کار در منزل حتماً باید توسط تیم پرستاری مجرب (مانند تیم ارسطو) و با حضور چند نفر انجام شود.

محدودیت‌ها: این پوزیشن برای بیماران با مشکلات ستون فقرات گردنی یا کمری حاد و زنان باردار (مگر با تمهیدات خاص) ممنوع یا محدود است.

وضعیت پهلو (Lateral)

در این حالت بیمار به پهلو می خوابد و پای بالایی را جلوی ساق پا قرار می دهد که در این صورت زانو و لگن باید خم شوند. باید از یک بالش بین پاها استفاده شود تا وضعیت کاملاً ثابت بماند. در بیمارانی که برای مدت طولانی در وضعیت خوابیده یا فاولر بوده اند، از این وضعیت برای کم کردن فشار وارده به پاشنه و ساکروم استفاده می شود.

توصیف دقیق و نحوه اجرا:

در پوزیشن لترال (Lateral)، بیمار به یک پهلو (راست یا چپ) دراز می‌کشد. برای حفظ تعادل و تراز بدن، پای بالایی باید از ناحیه ران و زانو خم شده و جلوتر از پای پایینی روی تخت قرار گیرد. پای پایینی می‌تواند کمی خم یا صاف باشد.

این وضعیت، استراحت‌دهنده اصلی به ناحیه خاجی (Sacrum) و پاشنه‌هاست. ناحیه خاجی شایع‌ترین محل بروز زخم بستر در بیمارانی است که مداوم به پشت می‌خوابند. چرخاندن منظم بیمار به پهلوها، فشار را از روی این ناحیه برداشته و جریان خون را بازمی‌گرداند. در پوزیشن لترال، اگر از بالش استفاده نکنید، بیمار آسیب می‌بیند!

1. بین زانوها: یک بالش باید حتماً بین دو پا (از زانو تا مچ) قرار گیرد. اگر این بالش نباشد، استخوان زانوی بالایی روی پایینی فشار آورده و زخم ایجاد می‌کند. همچنین بدون بالش، پای بالایی به سمت پایین می‌چرخد و باعث کشیدگی لگن و کمردرد می‌شود.
2. جلوی سینه: یک بالش بزرگ جلوی سینه بیمار بگذارید تا دست بالایی روی آن استراحت کند. این کار از آویزان شدن دست و کشیدگی شانه جلوگیری کرده و به باز شدن قفسه سینه کمک می‌کند.
3. پشت سر: بالش زیر سر باید ارتفاعی داشته باشد که گردن را در راستای ستون فقرات نگه دارد، نه خیلی بلند و نه خیلی کوتاه.

پوزیشن لیتاتومی (Lithotomy)

در این حالت بیمار به پشت می خوابد و ران ها و زانوهایش خم و کشیده می شوند. این وضعیت معمولا برای معاینات واژینال و در حین زایمان بیشتر مورد استفاده پزشکان قرار می گیرد. پوزیشن لیتاتومی (Lithotomy Position) یکی از شناخته‌شده‌ترین پوزیشن‌ها در پزشکی است که اغلب افراد آن را با معاینات زنان یا زایمان می‌شناسند. نام آن از ترکیب دو واژه یونانی “Lithos” (سنگ) و “Tomos” (برش) گرفته شده است، زیرا در گذشته برای جراحی خارج کردن سنگ مثانه استفاده می‌شد.

در این وضعیت، بیمار به پشت (Supine) می‌خوابد. لگن و زانوها هر دو ۹۰ درجه خم می‌شوند و پاها از هم باز شده و معمولاً روی پایه‌های نگهداری‌کننده مخصوصی (Stirrups) که به تخت متصل هستند، قرار می‌گیرند. باسن بیمار باید دقیقاً لبه تخت باشد.

این پوزیشن بهترین دسترسی و دید را به ناحیه پرینه (محدوده بین واژن/بیضه و مقعد)، رکتوم و لگن فراهم می‌کند. بنابراین در موارد زیر کاربرد دارد:

• زایمان طبیعی: اگرچه امروزه پوزیشن‌های جایگزین توصیه می‌شوند، اما لیتاتومی هنوز رایج است.
• جراحی‌های زنان و ارولوژی: مانند هیسترکتومی واژینال، سیستوسکوپی (دیدن مثانه)، برداشتن پروستات از راه مجرا (TURP) و خارج کردن سنگ‌های ادراری.
• جراحی‌های کولو-رکتال: برای دسترسی به ناحیه مقعد و رکتوم.

اگر بیمار سالمند شما نیاز به معاینه زنان یا تعویض سوند در منزل دارد و پرستار یا پزشک از شما می‌خواهد او را در وضعیت مشابه لیتاتومی (بدون پایه) نگه دارید، بسیار مراقب باشید.

پوزیشن ترندلنبرگ (Trendelenburg)

در این حالت سر تخت بیمار پایین و قسمت پایین تخت بالا می رود. این وضعیت را بیشتر برای بیماران مبتلا به فشار خون بالا تجویز می کنند ، زیرا بازگشت خون وریدی در این وضعیت بهتر است.

پوزیشن ترندلنبرگ معکوس (Reverse Trendelenburg)

در این حالت سر تخت بیمار به سمت بالا و پایین تخت بیمار به سمت پایین قرار می گیرد. از این وضعیت بیشتر برای بیمارانی استفاده می شود که مشکلات گوارشی دارند، وقتی بیمار در این حالت قرار می گیرد، رفلکس مری او کاهش می یابد.

پوزیشن knee chest چیست

در این حالت بیمار به پهلو دراز می کشد و زانوهای خود را به سمت قفسه سینه خم می کند. این موقعیت معمولاً برای معاینات مهم اورولوژی (رکتوم و سیگموئیدوسکوپی) استفاده می شود.

بیمار روی تخت زانو می‌زند، باسن خود را بالا نگه می‌دارد و سر و سینه خود را پایین آورده و روی تشک می‌گذارد. صورت باید به یک طرف چرخانده شود تا راه هوایی باز بماند و دست‌ها معمولاً بالای سر یا کنار بدن قرار می‌گیرند تا تعادل حفظ شود.

کاربردها:

• معاینات رکتوم: در گذشته برای معاینات پروستات و رکتوم استفاده می‌شد، هرچند امروزه پوزیشن خوابیده به پهلو (Sims) به دلیل راحتی بیشتر ترجیح داده می‌شود.
• اورژانس‌های مامایی: یکی از حیاتی‌ترین کاربردهای این پوزیشن در زمان “پرولاپس بند ناف” (بیرون زدگی بند ناف پیش از جنین) است. در این حالت اورژانسی، مادر را فوراً در وضعیت Knee-Chest قرار می‌دهند تا نیروی جاذبه، جنین را از دهانه رحم دور کرده و فشار را از روی بند ناف بردارد تا خون‌رسانی به جنین قطع نشود.
• جراحی‌های ستون فقرات کمری: گاهی برای لامینکتومی استفاده می‌شود.

هشدار: انجام این پوزیشن برای افراد مسن، بیماران قلبی یا کسانی که آرتروز زانو دارند بسیار دشوار، دردناک و گاهی خطرناک است (خطر سرگیجه و سقوط). در منزل هرگز بدون دستور مستقیم و حضور متخصص، بیمار را در این وضعیت قرار ندهید.

پوزیشن جک نایف (Jackknife)

در این حالت بیمار روی شکم دراز می کشد و سپس تخت در حالت نیمه خوابیده قرار می گیرد، یعنی لگن بالا می رود و سر و پاها پایین می آیند. این وضعیت معمولاً برای اعمال جراحی بر روی غده فوق کلیوی، دنبالچه، راست روده و گاهی اوقات پشت به کار می رود، اما هنگام قرار دادن بیمار در این وضعیت باید به چند نکته توجه کرد:

• در این شرایط فشار زیادی به زانو وارد می شود پس برای کاهش این فشار از بالش مخصوص استفاده کنید.
• در این حالت بیمار روی شکم خوابیده است، بنابراین فشار زیادی به معده وارد می شود پس می تواند مانع از برگشت رگ ها شود، بنابراین برای کاهش فشار روی معده باید از بالش استفاده کرد.

تغییر پوزیشن در زخم بستر

زخم بستر (Pressure Ulcer/Injury) کابوس هر مراقب و بیمار است. زخمی که می‌تواند از یک تغییر رنگ ساده پوست شروع شود و در صورت غفلت، به حفره‌ای عمیق تا استخوان تبدیل شده و عفونت‌های مرگبار خونی (سپسیس) ایجاد کند. اما خبر خوب و امیدوارکننده این است: زخم بستر تقریباً ۱۰۰٪ قابل پیشگیری است و کلید آن در دستان شماست: تغییر پوزیشن.

قانون ۲ ساعت: نبض حیاتی پوست

چرا همیشه می‌گویند “هر دو ساعت”؟ تحقیقات علمی نشان داده‌اند که مویرگ‌های پوست تحت فشار وزن بدن، بسته می‌شوند. بافت پوست و عضله تنها می‌تواند حدود ۲ ساعت این ایسکمی (قطع خون‌رسانی) را تحمل کند قبل از اینکه مرگ سلولی (نکروز) آغاز شود. بنابراین، تغییر وضعیت باید حداقل هر دو ساعت یک‌بار انجام شود. این قانون در شب و روز یکسان است. بیدار شدن در شب سخت است، اما درمان یک زخم بستر درجه ۴ ماه‌ها زمان، هزینه و درد به همراه دارد.

نکته برای ویلچر: اگر بیمار روی صندلی یا ویلچر نشسته است، فشار بسیار بیشتر است و زمان تحمل پوست کمتر. در حالت نشسته، تغییر وزن باید هر ۱۵ دقیقه انجام شود.

پوزیشن ۳۰ درجه مایل: راز حرفه‌ای پرستاران

بسیاری از مراقبین فکر می‌کنند “پهلو به پهلو شدن” یعنی چرخش کامل ۹۰ درجه (عمود بر تخت). این یک اشتباه رایج و خطرناک است! وقتی بیمار را کاملاً ۹۰ درجه به پهلو می‌خوابانید، تمام وزن بدن روی یک نقطه تیز (استخوان تروکانتر لگن) متمرکز می‌شود و زخم بستر در آن ناحیه خیلی سریع ایجاد می‌شود. استاندارد طلایی جهانی، پوزیشن ۳۰ درجه مایل (30-Degree Lateral Tilt) است.

در این روش، بیمار کاملاً به پهلو نمی‌شود، بلکه با گذاشتن بالش پشت کمر، بدن زاویه ۳۰ درجه با تخت می‌سازد. در این زاویه، فشار از روی استخوان خاجی (دنبالچه) برداشته می‌شود اما هنوز روی استخوان لگن نیفتاده است و روی توده عضلانی نرم باسن پخش می‌شود. این ایمن‌ترین حالت برای پوست است.

نقاط پرخطر: چک لیست روزانه مراقب

هر بار که پوزیشن را تغییر می‌دهید، مثل یک کارآگاه به پوست نقاط زیر نگاه کنید. اگر قرمزی دیدید که با فشار انگشت سفید نمی‌شود (Non-blanchable redness)، این شروع زخم بستر است:

1. پاشنه‌ها: پاشنه پا بسیار آسیب‌پذیر است و بافت چربی کمی دارد. همیشه باید زیر ساق پا (نه زیر پاشنه) بالش بگذارید تا پاشنه‌ها “در هوا معلق” باشند (Floating Heels).
2. ساکروم (دنبالچه): خطرناک‌ترین نقطه در حالت خوابیده به پشت.
3. تروکانتر (برجستگی بغل ران): در حالت خوابیده به پهلو.
4. قوزک پا، زانوها (اگر بهم بچسبند)، آرنج‌ها، پشت سر و گوش‌ها.

وسایل کمکی برای تغییر پوزیشن بیمار

برای موقعیت یابی بیماران می توان از تعدادی وسایل کمکی استفاده کرد که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

• کیسه های شن: این کیسه ها از موادی ساخته شده اند که باعث استحکام و ثبات بدن شود. با استفاده از این کیسه ها تراز بدن به خوبی حفظ می شود.
• Bed Boards: تخته ای است که زیر سطح تشک قرار می گیرد و نقش تکیه گاه پشتی را دارد.
• غلتک تروکانتر: این غلتک ها در کنار پاها قرار دارد تا در هنگام بیهوشی بیمار، پاها به سمت خارج نچرخند.
• ریل های جانبی (Side Rails): این ریل ها در هر طرف تخت قرار می گیرد تا به حرکت و چرخش بیمار کمک کند.
• بالش های گوه ای: بالش های مثلثی شکلی که برای ثابت نگه داشتن ساق بعد از جراحی تعویض مفصل ران استفاده می شوند.

با تعیین این پوزیشن ها استفاده از این ابزارها باعث حفظ وضعیت بیمار شده و روند درمان بهتر پیش می رود. وضعیت مناسب بدن تاثیر بسزایی در روند بهبودی بیماران دارد. خدمات پرستاری در منزل ارسطو ارائه خدمات پزشکی از بهترین متخصصان و مجرب ترین کادر پزشکی و همچنین پرستاران شایسته که اصول اولیه و حرفه های پرستاری را زیر نظر بهترین مراکز فراگرفته اند. لذا در صورت تمایل به مشاوره و استفاده از خدمات مجموعه ما با کارشناسان ما از راه های درج شده در صفحه تماس حاصل فرمایید.

چرا برای خدمات پرستاری و درمان زخم بستر، مرکز ارسطو بهترین انتخاب است؟

مراقبت در منزل یک سفر طولانی است و شما نباید در این مسیر تنها باشید. مرکز خدمات پرستاری در منزل ارسطو (با سابقه درخشان از سال ۱۳۸۹ و مجوز رسمی از وزارت بهداشت)، فراتر از یک موسسه اعزام نیرو است؛ ما “شریک سلامتی” خانواده شما هستیم. برای اطمینان از اینکه هیچ نیازی بی‌پاسخ نمی‌ماند، ارسطو با مرکز معتبر ارسطو همکاری نزدیکی دارد. این شبکه قدرتمند به ما امکان می‌دهد تا:

• سریع‌ترین زمان اعزام پرستار (حتی در روزهای تعطیل و ساعات شب) را تضمین کنیم.
• به پیشرفته‌ترین تجهیزات پزشکی اجاره‌ای (مانند ونتیلاتورهای خانگی، اکسیژن‌سازهای ۵ و ۱۰ لیتری، تخت‌های برقی فول‌اتوماتیک و تشک‌های مواج سلولی) دسترسی داشته باشید.
• خدمات پاراکلینیکی کامل (سونوگرافی، رادیولوژی، آزمایش خون و فیزیوتراپی) را بر بالین بیمار بیاوریم.

پرسش و پاسخ (FAQ)

۱. هر چند ساعت یک‌بار باید پوزیشن بیمار را تغییر داد؟

قانون طلایی و استاندارد جهانی، هر ۲ ساعت یک‌بار است. این زمان حداکثر مدتی است که بافت پوست می‌تواند فشار را تحمل کند. اما اگر بیمار روی صندلی یا ویلچر نشسته است، به دلیل سطح تماس کمتر و فشار بیشتر، باید هر ۱۵ دقیقه وزنش را جابجا کند (یا توسط شما جابجا شود). استفاده از تشک مواج زمان را کمی می‌خرد اما جایگزین تغییر پوزیشن نمی‌شود.

۲. بیمار من هنگام چرخش به پهلو ناله می‌کند یا مقاومت می‌کند، آیا درد دارد؟

ناله ممکن است ناشی از درد مفاصل خشک شده (آرتروز یا خشکی ناشی از بی‌حرکتی)، ترس از سقوط یا اسپاسم عضلانی باشد.

راهکار: قبل از حرکت، آرام با او صحبت کنید و بگویید دقیقاً چه کاری می‌خواهید انجام دهید (حتی اگر فکر می‌کنید متوجه نمی‌شود). حرکات را بسیار آهسته انجام دهید. از بالش‌های اضافی بین زانوها و زیر دست استفاده کنید تا مفاصل کشیده نشوند. اگر ناله ادامه داشت، حتماً با پزشک یا پرستار مشورت کنید تا احتمال شکستگی یا آسیب دیدگی بررسی شود.

۳. آیا استفاده از پودر بچه برای جلوگیری از عرق‌سوز شدن و زخم بستر مفید است؟

خیر، این یک باور غلط و قدیمی است! پودر بچه با عرق یا ادرار ترکیب شده و خمیری زبر ایجاد می‌کند که محل تجمع باکتری و قارچ می‌شود و اصطکاک پوست را بیشتر می‌کند.

جایگزین: پوست را همیشه تمیز و خشک نگه دارید و از کرم‌های محافظت‌کننده (Barrier Cream) حاوی زینک اکساید یا دایمتیکون استفاده کنید.

۴. بهترین پوزیشن برای بیماری که تنگی نفس دارد چیست؟

بهترین حالت، پوزیشن های فاولر (نشسته ۹۰ درجه) یا ارتوپنیک (سه پایه) است. در حالت ارتوپنیک، بیمار لبه تخت می‌نشیند و روی یک میز که با بالش نرم شده خم می‌شود. این کار باعث می‌شود قفسه سینه کاملاً باز شود و تنفس راحت‌تر گردد. اگر بیمار در تخت است، سر تخت را کاملاً بالا بیاورید.

۵. دروشیت (Draw Sheet) را از کجا تهیه کنیم و چگونه بشوییم؟

دروشیت‌های پارچه‌ای و قابل شستشو در فروشگاه‌های کالای پزشکی موجود هستند (برندهایی مثل BTI و…). اما می‌توانید خودتان هم در منزل بسازید: یک ملحفه نخی محکم را از وسط تا کنید و استفاده نمایید. اگر بیمار بی‌اختیاری ادرار دارد، بهتر است از “دروشیت‌های یک‌بار مصرف” (آندرپد Underpad) که پودر جاذب دارند روی دروشیت پارچه‌ای استفاده کنید تا ملحفه اصلی خیس نشود. دروشیت پارچه‌ای باید مرتب با آب گرم و مواد شوینده شسته و ترجیحاً اتو شود تا عفونت منتقل نکند.

۶. آیا تشک مواج (تخم‌مرغی یا سلولی) نیاز به تغییر پوزیشن را از بین می‌برد؟

خیر، هرگز! تشک مواج تنها یک وسیله “کمکی” است که زمان ایجاد زخم را به تعویق می‌اندازد و گردش خون را بهتر می‌کند، اما جایگزین تغییر پوزیشن توسط انسان نمی‌شود. حتی روی بهترین تشک‌های سلولی هم باید قانون ۲ ساعت را رعایت کنید.