پیری یک فرآیند طبیعی است که اکثر ما آن را تجربه خواهیم کرد. در این دوران ممکن است سالمندان با مشکلات مختلفی مواجه شوند که بر روح و روان آنها تأثیر منفی می گذارد، مانند مرگ همسر، فوت فرزند و انواع حوادث. بیماری هایی که می توانند سالمندان را درگیر، غمگین، افسرده و در گوشه گیر کنند و دیگر نمی توانند احساس شادی را در خود داشته باشند، اما اطرافیان سالمندان هستند که باید برای شاد نگه داشتن آنها و دوری از افسردگی گام بردارند. قبل از هر چیزی باید توسط ویزیت پزشک در منزل راهی برای درمان صحیح این مشکل پیدا کنید. و همچنین استفاده از پرستار سالمند در منزل برای سالمند شما توصیه می شود.
تاثیر شادی در امید به زندگی در سالمندان
طبق تعریف سازمان بهداشت، سالمندی بیش از شصت سال است. برای همه افرادی که از حوادث روزگار جان سالم به در برده اند و دوران جوانی و میانسالی را پشت سر گذاشته اند، این دوران محقق می شود. می توان گفت پیری بخشی از روند زندگی هر فرد است. با گذشت زمان، بیماری های مختلف جسمی و روحی از جمله عواملی هستند که تاثیر زیادی در این مسیر دارند. اما این سوال برای ما پیش می آید که راه های شاد نگه داشتن سالمندان چیست؟
افزایش امید به زندگی و کاهش زاد و ولد باعث شده تعداد سالمندان نسبت به کل جمعیت افزایش یابد و این رشد همچنان ادامه دارد.
بخش قابل توجهی از جمعیت هر جامعه را سالمندان آن جامعه تشکیل می دهند. اگر شرایط مساعدی را برای سالمندان ایجاد کنیم که با امید زندگی کنند، مشکلات جامعه و در نتیجه مشکلات خانواده ها کاهش می یابد. بنابراین برای بهبود زندگی سالمندان باید محیطی امن از نظر روانی به وجود آوریم. همچنین استفاده از خدمات مشاوره عالی می تواند در این زمینه مفید و موثر باشد. حال با هم راه های شاد نگه داشتن سالمندان را بررسی می کنیم:
1) گفتگو وهم صحبتی با افراد سالمند
سالمندان دوست دارند هم صحبت داشته باشند و از خاطرات و تجربیات خود برای دیگران بگویند یا گاهی درد و دل کنند. آن ها احساس میکنند چون پیر شدهاند کسی حوصله آنها را ندارد، گفت و گو با آنها میتواند این حس را از بین ببرد و تاثیر بسزایی در شاد نگه داشتن سالمند دارد. هنگامی که با آنها صحبت میکنید به صورتشان نگاه کنید، به حرف هایشان عکس العمل نشان دهید آن ها از این واکنش شما بسیار روحیه میگیرند و متوجه میشوند شما به آنها اهمیت میدهید.
همچنین دوست دارند در مورد تجربیات خود با فرزندان و اطرافیان خود صحبت کنند. گوش دادن به مکالمات آنها و استفاده از تجربیات آنها بخشی از چیزی است که آنها را خوشحال می کند. بنشینید و چهره آنها را تماشا کنید تا شاد شوید و شاد شوند. همین کار کوچک می تواند در او یک احساس خوب ایجاد کند. به اشتراک گذاشتن مسایل روز با افراد مسن باعث می شود احساس بهتری داشته باشند. بحث در مورد موضوعات مورد علاقه سالمندان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- در مورد نوع زندگی در گذشته صحبت کنید که به سادگی امکان پذیر بود.
- در مورد تجربیات و ناامیدی های فرزندانشان صحبت کنند.
- در مورد تحصیل و کار بچه های بزرگتر صحبت کنید.
- کارهای مهمی که افراد مسن در زندگی خود به سختی انجام داده اند.
- در مورد مسائل اجتماعی و سیاسی روز بحث کنید.
2) بغل کردن افراد سالمند
راه دیگر برای راضی نگه داشتن سالمندان این است که آنها را در آغوش بگیرید، لمس کنید و ماساژ دهید. به دلیل تنهایی، یک نوازش ساده به او حس خوبی می دهد و می تواند مثل یک ماساژ او را خوشحال کند. ماساژ دادن به سالمندان می تواند استرس آنها را با ترشح هورمون اکسی توسین کاهش دهد.
3) سالمندان را در فعالیت های روزانه خود بگنجانید
برای سالمندان بسیار عالی است که عضو بخشی از گروه های دوستانه باشند و با آن ها معاشرت کنند، سعی کنید زمانی که قصد انجام کارها را دارید از سالمندان خود کمک بگیرید، حتی کارهای ساده ای مانند آشپزی یا خرید خانه برای آن ها شادی آور بوده و ارزش در آنها را زنده می کند.
تنهایی بزرگترین عامل تاثیر گذار در روحیه سالمندان است برای شاد نگه داشتن سالمند خود اگر که آنها به تنهایی زندگی میکنند سرزدن به آن ها را فراموش نکنید هم چنین می توانید از یک پرستار و مراقب سالمند کمک بگیرید تا همیشه یک نفر مراقب آنها باشد. با توجه به دغدغههایی که هرکسی دارد با استخدام یک پرستار سالمند خیال شما بابت والدین خود راحت است و دغدغه کمتری نسبت به آنان دارید و با خیالت راحت میتوانید به امور شخصی خود برسید.
4) به چالش کشیدن افراد سالمند
افراد مسن ممکن است انگیزه ها یا اهداف خاصی در زندگی شخصی خود داشته باشند که در جوانی نتوانسته اند به آنها دست یابند. اگر سالمندی از نظر روانی سالم باشد و امید به زندگی دارد با محبتی که با او دارد، می توانیم در او انگیزه پیدا کنیم و شرایط را برای اجرا فراهم نماییم. با این کار شادی را برای سالمندان به ارمغان می آوریم.
چالشها و راهحلهایی که افراد مسن به آنها علاقه دارند، به شرح زیر است:
سالمندی یک فرآیند طبیعی است که اکثر ما آن را تجربه خواهیم کرد، در این دوران برای سالمندان عوارضی مانند مرگ همسر، مرگ فرزند غمگینی به دلیل بیماری هایی که می تواند سالمندان را درگیر کند، به همراه دارد. با افسردگی او در گوشه ای فرو می رود و دیگر نمی تواند خوش بگذراند، اما اطرافیان باید اقداماتی را انجام دهند تا آنها را خوشحال کنند.
- افراد مسن می توانند دیگران را برای شکستن رکورد در پیاده روی و شنا به چالش بکشند که برای سلامتی آنها مفید است.
- هنرهایی مانند نقاشی و مجسمه سازی را در یک مسابقه با هم اجرا کنند.
- شما می توانید از استعدادهای خود در زمینه ها و جوامع مختلف مانند استعداد در زمینه های مذهبی برای شاد نگه داشتن این افراد استفاده کنید.
- در افراد مسن، این وظایف با افزایش اعتماد به نفس و لذت بردن از موفقیتی که در این فعالیت ها به دست می آورند، به آنها احساس شادی می دهد.
5) انجام پیاده روی وتحرکات بدنی
پیاده روی و ورزش های هوازی می تواند برای افراد مسن که از نظر بدنی مناسب هستند نیروبخش باشد. سعی کنید آنها را به پارک های ورزشی سالمندان بفرستید. اگر سالمند شما نیاز به اکسیژن برای انجام فعالیت های خود داشت بهتر است با اجاره دستگاه اکسیژن ساز به او کمک کنید تا در جمع دوستانش حاضر شود.
علاوه بر این بیرون رفتن و قدم زدن با افراد مسن در شاد نگه داشتن سالمند اهمیت بالایی درد. افراد خانواده و حتی پرستار او در صورتی که فرد توانایی حرکتی و راه رفتن داشته باشد میتوانند ساعاتی از روز را به پیاده روی اختصاص دهند. پیاده روی هم برای سالمند و هرکسی که قصد همراهی با سالمند را دارد مفید است. زمان پیاده روی برای افراد مسن نباید خیلی زیاد باشد که باعث خستگی شود. با بیرون رفتن آنها میتوانند با هم سن و سالهای خود هم صحبت شوند و در سلامتیشان نیز تاثیر به سزایی دارد.
6) فراهم کردن مراسمات جشن وشادی
سعی کنید رویدادهایی مانند سالگرد یا جشن ها یی ایجاد کنید تا از زحمات سالمند خود تشکر کنید.
با داشتن محیط شاد روحیه سالمندان افزایش پیدا میکند سعی کنید آنها را از بردن به مجالس ختم و عزا دوری کنید، به علت کهولت سن با شرکت در این مراسامات امید به زندگی خود را از دست میدهند در عوض میتوانید برای آن ها جشن تولد بگیرید و در مراسم های شاد همراه خود ببرید. به هر دلیلی میتوانید محیط و فضا را شاد نگهدارید کیک خانگی درست کنید و جشنهای کوچک و خانوادگی راه بیاندازید.
7) جویای حال سالمند باشید
سعی کنید روزی یک بار به دیدار سالمندان خود بروید و اگر شرایط کاری به شما اجازه نمی دهد، حداقل از طریق تماس تصویری در مورد آنها از پرستار سالمند سوال کنید. این باعث می شود احساس شادی در آنها بیدار شود.
8) انجام فعالیت های ذهنی
یکی از راه های شاد نگه داشتن سالمندان انجام یک سری فعالیت هایی است که ذهن سالمندان را درگیر خود می کند. به عنوان مثال: با انجام بازی های فکری مانند پازل و حل سودوکو می توانیم توانایی های ذهنی فرد را تقویت کنیم و او را شاد کنی.
9) مراقبت از نوه ها و فرزندان
نگهداری از نوه ها و فرزندان یکی دیگر از راه های شادی سالمندان است.
کمک خواستن ازآنها هر چند که شاید در واقعیت نتوانند کار چندانی کنند میتواند در شاد نگه داشتن سالمندان بسیار موثر باشد. معمولا هر فردی در خانه وظیفه و مسئولیتی بر عهده دارد اما هیچ وظیفهای به کهنسالان واگذار نمیشود. همین موضوع میتواند باعث سرخوردگی آنها شود و حس اضافی بودن در خانه را داشته باشند. واگذاری مسئولیتی مانند رسیدگی به گل و گیاه انتخاب بسیاری مناسبی برای آنهاست هم روحیه خودشان عوض میشود هم دیگر دغدغه رسیدگی به گل و گیاه را ندارید. از همه مهم تر وظیفه بسیار سبکی است که در صورت علاقه افراد مسن به راحتی از پس آن بر میآیند.
10) انجام فعالیت های اجتماعی
شرکت در فعالیت های اجتماعی مانند سفر در گروه های هم سن و سال را نیز می توان یکی از راه های شادی سالمندان دانست. پس شرایطی فراهم کنید تا افراد مسن نیز بتوانند در این فعالیت ها شرکت کنند.
همچنین برای انجام امور مختلف سعی کنید نظرات آنها را نیز بپرسید. با وجود این که همیشه اختلاف عقیده بین پدر و مادر و فرزاندان و دو نسل مختلف وجود دارد اما همین که نظر آنها را بپرسید سالمندان را بسیار شاد میکند حتی اگر خلاف نظر آنها را انجام دهید. مشورت گرفتن و نظرخواهی از آنها به نوعی احترام محسوب میشود. احترام گذاشتن به سالمندان ارزش والایی دارد و آنها را خشنود میکند.
11) خودمراقبتی و شادکامی در سالمندان
امروزه هر چه سالمندان از سلامتی بهتری برخوردار باشند، بیشتر از زندگی لذت می برند و شادتر زندگی می کنند، بنابراین حفظ سلامتی برای شاد بودن سالمندان مهم است. حتی اگر سالمند شما در شرایط icu در منزل (پرستاری ویژه) قرار دارد شادی را به او هدیه دهید.
با انگیزه دادن و هدف داشتن می توانید سالمندان شادی داشته باشید اگر سالمند شما پرانرژی باشد شما نیز روحیه شادتری دارید فکر کنید در طول روز با یک ادم مریض افسرده در ارتباط باشید یا یک فرد پیر با انرژی. با انرژی بودن افراد مسن می تواند انرژی شما را دو برابر کند. اگر سالمند شما از سلامت ذهنی برخوردار است می توانید او را به انجام فعالیتی که در جوانی نتوانستهاند انجام دهند تشویق کنید مانند نقاشی کشیدن، بافتنی کردن و یاهر فغالیتی که علاقه دارند.
رابطه مستقیم شادی با افزایش امید به زندگی و تقویت سیستم ایمنی
شاید برایتان شگفتانگیز باشد که بدانید بدن انسان یک داروخانه طبیعی است و “شادی”، کلید فعالسازی قویترین داروهای این داروخانه است. علم سایکونوروایمونولوژی (Psychoneuroimmunology) که به بررسی رابطه متقابل روان، سیستم عصبی و سیستم ایمنی میپردازد، ثابت کرده است که بین احساس رضایت درونی و قدرت دفاعی بدن رابطهای مستقیم و انکارناپذیر وجود دارد.
مطالعات گستردهای که بر روی انسانها و حتی مدلهای حیوانی انجام شده، نشان میدهد که استرس مزمن و ناخشنودی، با افزایش سطح کورتیزول (هورمون استرس)، باعث سرکوب سیستم ایمنی میشود. در مقابل، تجربه لحظات شاد و داشتن نگرش مثبت، منجر به ترشح کوکتلی از هورمونهای حیاتبخش مانند دوپامین، سروتونین و اندروفین میگردد. یک تحقیق جامع که بیش از ۱۶۰ مطالعه را بررسی کرده است، به نتیجهای قاطع رسیده: “افراد شاد، نه تنها کیفیت زندگی بهتری دارند، بلکه عمر طولانیتری نیز تجربه میکنند.” این تحقیق نشان میدهد که شادی با کاهش التهاب در بدن، تسریع بهبود زخمها و کاهش خطر بیماریهای قلبی-عروقی مرتبط است.
به طور خاص در سالمندان، تمرکز بر خاطرات و اطلاعات مثبت میتواند مانند یک واکسن عمل کند. در مطالعهای که بر روی افراد ۶۵ تا ۹۰ ساله انجام شد، مشخص گردید کسانی که توانایی بیشتری در به یاد آوردن تصاویر و خاطرات مثبت داشتند، سیستم ایمنی قویتری (میزان بالاتر آنتیبادیها) نشان دادند. این پدیده که به “اثر مثبتگرایی در پیری” (Positivity Effect) معروف است، نشان میدهد که مغز سالمند به طور تکاملی تمایل دارد بر جنبههای مثبت زندگی تمرکز کند تا بتواند بر چالشهای جسمی غلبه نماید. بنابراین، تلاش شما برای ایجاد فضایی شاد در خانه، عملاً یک اقدام پزشکی پیشگیرانه برای تقویت سیستم ایمنی والدینتان است.
یکی از جامعترین و زیباترین فلسفههای مراقبتی که ما در خدمات خود از آن الهام گرفتهایم، اصل است. این سه رکن، ستونهای اصلی یک زندگی باکیفیت برای سالمند هستند و هر کدام بدون دیگری ناقص است.
|
رکن اصلی |
توضیحات و کاربرد در زندگی سالمند |
تأثیر بر کیفیت زندگی |
|
شادی (Happiness) |
شادی به معنای داشتن حق انتخاب (Choice) و حس تعلق (Belonging) است. سالمند باید احساس کند هنوز سکاندار کشتی زندگی خود است، حتی در انتخابهای کوچک مثل نوع غذا یا لباس. |
افزایش امید به زندگی، کاهش استرس و بهبود خلقوخو. |
|
سلامتی (Health) |
فراتر از نبود بیماری، به معنای توانایی مدیریت شرایط جسمانی و داشتن انرژی برای لذت بردن از روز است. تمرکز بر پیشگیری و توانبخشی است. |
استقلال فیزیکی بیشتر، کاهش درد و نیاز کمتر به دارو. |
|
کرامت (Honor) |
احترام عمیق به هویت، تاریخچه و شخصیت فرد. رفتار با سالمند نه مثل یک کودک، بلکه مثل یک بزرگترِ محترم با کولهباری از تجربه. |
حفظ عزت نفس، کاهش افسردگی و احساس ارزشمندی. |
در ارسطو، پرستاران ما آموزش دیدهاند که این سه اصل را در هر تعامل کوچک رعایت کنند. برای مثال، هنگام غذا دادن، به جای تحمیل غذا، حق انتخاب بین دو گزینه را به سالمند میدهند (شادی)، مراقب رژیم غذایی او هستند (سلامتی) و با لحنی محترمانه و صبورانه با او سخن میگویند (کرامت).
تغذیه هوشمندانه؛ مواد غذایی که هورمونهای شادی (سروتونین و دوپامین) را فعال میکنند
آیا میدانستید که حدود ۹۰٪ از سروتونین (هورمون شادی و تنظیم خلقوقو) در دستگاه گوارش تولید میشود؟ ارتباط مغز و روده (Gut-Brain Axis) آنقدر قوی است که تغذیه میتواند مستقیماً بر افسردگی یا شادی سالمند اثر بگذارد. رژیم غذایی سالمند باید “غذای مغز” باشد.برای ارتقای نشاط، این مواد مغذی را در برنامه غذایی عزیزتان بگنجانید:
- تریپتوفان (Tryptophan): آمینواسیدی که پیشساز سروتونین است. منابع غنی آن شامل گوشت بوقلمون و مرغ، ماهی سالمون، تخممرغ، شیر و لبنیات، و آجیلها (بهویژه گردو) است. یک وعده غذایی شامل سینه مرغ با برنج قهوهای میتواند سطح سروتونین را بالا ببرد.
- اسیدهای چرب امگا-۳: این چربیهای مفید که در ماهیهای چرب (سالمون، قزلآلا، ساردین) و گردو و تخم کتان یافت میشوند، غشای سلولهای مغزی را نرم کرده و انتقال پیامهای عصبی شادیبخش را تسهیل میکنند. کمبود امگا-۳ با افسردگی مرتبط است.
- شکلات تلخ و آنتیاکسیدانها: شکلات تلخ (بالای ۷۰٪) باعث ترشح اندروفین میشود. همچنین میوههای رنگی و سبزیجات برگ سبز تیره (اسفناج) سرشار از فولات و آنتیاکسیدان هستند که از مغز در برابر استرس اکسیداتیو محافظت میکنند.
|
ماده مغذی |
منابع غذایی در دسترس |
تأثیر بر روان |
|
تریپتوفان |
شیر گرم، تخممرغ، مرغ، بوقلمون |
بهبود خواب، کاهش اضطراب، تولید سروتونین |
|
امگا–۳ |
گردو، ماهی قزلآلا، سبزیپلو با ماهی |
کاهش علائم افسردگی، تقویت حافظه |
|
منیزیم |
موز، بادام، تخمه کدو، اسفناج |
آرامش عضلات، کاهش استرس و بیقراری |
|
ویتامین D |
نور خورشید، زرده تخممرغ، ماهی |
تقویت سیستم ایمنی، بهبود خلقوقو |
افراد سالمند چگونه افسرده می شوند؟
افسردگی بخش طبیعی پیری نیست. بررسی ها نشان می دهد که اکثر سالمندان با وجود بیماری های جسمی که رو به افزایش است. با این حال، زمانی که دچار افسردگی می شوند، می توان آن را با کارهای شاد نادیده گرفت. زیرا افراد مسن ممکن است علائم متفاوتی داشته باشند و علائم کمتری را نشان دهند و کمتر احساس غم و اندوه داشته باشند یا آن را تصدیق کنند. می دانید مهم ترین نیازهای سالمندان چیست؟
علاوه بر این، افراد مسن ممکن است شرایط پزشکی بیشتری مانند بیماری قلبی، سکته مغزی یا سرطان داشته باشند که می تواند باعث علائم افسردگی شود. آنها همچنین ممکن است داروهایی با عوارض جانبی مصرف کنند که باعث ناامیدی خواهد شد. اکثر افراد مسن مبتلا به افسردگی با دریافت داروهای ضد افسردگی، روان درمانی یا ترکیبی از این دو بهبود می یابند.
اثرات منفی ناراحتی در سالمندان
- وقایع بیماری و افسردگی و احساس ناامیدی
- عوارض مشکلات روانی
- کاهش فعالیت در سالمندان
- انزوا و تمایل به برقراری ارتباط با دیگران
- ظهور دردهای بی علت
- اختلال در هنگام خواب
چگونه سالمندان را سرگرم کنیم
ما سعی کردیم راههایی که باعث شادی سالمندان میشود را بیان کنیم. انجام این کارها برای خانواده یک سالمند بسیار ساده است، یک پدر یا مادر آنقدر ارزش بالایی داند که در هر شرایطی باشند فرزند به فکر شاد نگهداشتن آنها باشد. شاید فرزاندان نتوانند سلامت جسمانی پدر و مادر را به آنها برگردانند اما قطعا رفتار فرزندان میتواند عامل اصلی شادی یا افسردگی در سالمندان باشد.
توجه داشته باشید که برای سرگرمی سالمندان باید مطابق علاقه آنها عمل کنیم. مثلا:
- والدین علاقه زیادی به گل و گیاه دارند. با دادن خاک به او مانند باغبانی و تهیه گلدان و گل، مکانی سرگرم کننده برای او ایجاد می کنید.
- برخی از والدین نسبت به حیوانات بسیار حساس هستند. می توانید از آنها پرنده های تزئینی یا پرندگان سخنگو تهیه کنید. این برای آنها خوب است.
- اگر فرزند دارید، اجازه دهید سالمندان از کودک مراقبت کنند او این کار را دوست دارد.
- برخی از سالمندان به فیلم و سریال علاقه مند هستند. به خواسته های آنها عمل کنید و فیلم های جذابی برای آنها تهیه کنید.
- طبق مطالعه آنها مجلات و کتابهایی برای آنها تهیه کنید.
- بردن سالمندان به دید و بازدیدها، مسافرت و… می تواند تفریحات خوب و هیجان انگیزی باشد.
در پایان اگر شما جز خانواده های پرمشغله هستید ولی از طرفی دوست دارید که سالمند شما همیشه شاد باشد می توانید با کمک خدمات پرستاری در منزل ارسطو این امکان را به آن ها بدهید تا در کنار تیم پزشکی و پرستاران با تجربه ما روزهای خوبی را پشت سر بگذارند.
