در بیماریهای کلیوی، به خصوص بیماریهایی که با نارسایی کلیه یا ناتوانی آن سروکار دارند، نام دیالیز به کرات شنیده میشود. دیالیز روشی است که به جای کلیه برای سمزدایی و گرفتن مواد اضافی و مضر از خون استفاده شده و به کمک آن کسانی که با تجمع مواد ناخواسته در بدن روبرو هستند و به هر دلیلی کلیههای آنها از پس دفع این مواد برنمیآیند، میتوانند درمان راحتتری را تجربه کنند. اما اینکه جزئیات دیالیز چیست، چه انواعی دارد و چه کسانی باید به سراغ آن بروند، موضوعی است که در ادامه این مطلب با حوصله به آن خواهیم پرداخت. با ما در خدمات پرستاری ارسطو همراه باشید.
فهرست مطالب
دیالیز یعنی چی؟
بدن به خاطر سوخت و ساز طبیعی خود و تعاملی که با محیط بیرون دارد، به مرور زمان با مواد خارجی انباشته میشود که باید از آن تخلیه شوند. این مواد خارجی میتوانند شامل انواع سموم، نمکهای اضافی و حتی آب بیشتر از حد نیاز بدن باشند. در حالت عادی وظیفه فیلتر کردن این مواد و هدایت آنها به بیرون از بدن بر عهده کلیهها قرار میگیرد، اما وقتی به نارسایی کلیه دچار شده باشید این اندام دیگر از پس انجام این کار برنمیآید. در این صورت است که به تشخیص پزشک، ممکن است نیاز داشته باشید از دیالیز استفاده کنید.
اما دیالیز چیست؟ دیالیز همانطور که گفتیم، زمانی به کار میرود که کلیههای شما از پس دفع مواد مضر یا اضافی بدن برنمیآیند. اگر بخواهیم تا حد امکان اصول دیالیز را ساده و خلاصه کنیم، در این روش خون باید از یک صافی طبیعی یا مصنوعی عبور داده شود تا سموم و مواد مضر از آن گرفته شوند و از این طریق ناتوانی کلیهها جبران شود. بسته به اینکه چطور این کار انجام شود، با انواع متفاوتی از دیالیز روبرو خواهید بود که هر کدام مزایا و معایب خاص خودشان را دارند و به خصوص در خانه هم باید توسط یک متخصص و از طریق خدمات دیالیز در منزل انجام شوند. در ادامه در خصوص انواع دیالیز بیشتر صحبت میکنیم.
انواع دیالیز
اینکه انواع دیالیز چیست و هر کدام چه چالشهایی دارند، یکی از نکات مهم در هنگام ابتلا به نارساییهای کلیوی است. هر دو نوع اصل این روش نیازمند تخصص و مهارت کسی هستند که آن را اجرا میکند، اما در یک نوع باید حتما در یک بیمارستان یا مرکز درمانی دیالیز را انجام بدهید، در حالی که در دیگری میتوانید در خانه و با تجهیزات سبکتر و قابل حمل برای این کار اقدام کنید. در هر دو صورت، پیشنهاد ما کمک گرفتن از یک پزشک یا پرستار حرفهای است تا خیالتان از بابت انجام دیالیز راحت باشد. به همین دلیل است که نباید راحت از کنار استخدام پرستار عبور کنید.
بگذارید حالا به این موضوع بپردازیم که انواع دیالیز چیست. دیالیز دو نوع اصلی دارد:
- همودیالیز
- دیالیز صفاقی
در همودیالیز، خون بیمار از طریق سوزنها و لولههای مخصوص از بدن خارج شده و وارد دستگاه دیالیز میشود. دستگاه خون را از یک صافی مخصوص به نام دیالیزر رد میکند و بعد از تصفیه کردن، آن را به بدن برمیگرداند. این روش در مراکز درمانی انجام شده و هر جلسه آن 3 تا 5 ساعت طول میکشد. در هر هفته هم بسته به نظر پزشک، تا سه بار میتوانید همودیالیز انجام بدهید.
در دیالیز صفاقی یا دیالیز پریتونئال، از پرده طبیعی مخصوصی در داخل شکم به عنوان فیلتر استفاده میشود که به نام صفاق یا پریتونئوم شناخته میشود. در این روش مایع دیالیز وارد فضای شکمی شده و در یک سمت پرده صفاق قرار میگیرد. خون عبوری از داخل صفاق، آلودگیها و مواد اضافی خود را به این مایع منتقل میکند. پس از چند ساعت هم مایع دیالیز عوض میشود و این کار تا آنجا ادامه مییابد که خون تصفیه شود. روش صفاقی در خانه هم قابل انجام است و میتوان بسته به تعداد دفعات تعویض مایع دیالیز، آن را چند بار در روز انجام داد.
اینکه برای شما روش ایدهآل دیالیز چیست، کاملا به نظر پزشک بستگی دارد. اغلب کسانی که با بیماریها یا نارسایی شدید کلیوی درگیرند، باید از همودیالیز استفاده کنند، اما بیمارانی که توانمند هستند یا نارسایی کلیوی آنها حاد نیست، میتوانند به سراغ روش صفاقی بروند. در ادامه به صورت گام به گام مراحل انجام این دو روش را هم بررسی میکنیم.
نحوه انجام دیالیز
فارغ از اینکه روش انتخابی دیالیز چیست، مراحل پیش و پس از دیالیز کاملا یکسان خواهد بود. تنها حین انجام این کار است که اپراتور باید مراحل متفاوتی را طی کند. همانطور که گفتیم در همودیالیز با دستگاه مخصوصی سروکار دارید که خون را از بدن بیرون کشیده و بعد از تصفیه آن را به بدن برمیگرداند. این روش فشار قابل توجهی به قلب وارد میکند و نیازمند دستگاه به مراتب بزرگتری نسبت به دیالیز صفاقی است. در عین حال، در روش صفاقی تنها باید مایع دیالیز به داخل بدن پمپاژ شده و بعد از چند ساعت تخلیه شود. پس مراحل میان این دو از این نظر با هم متفاوتند.
برای نحوه انجام دیالیز باید مراحل زیر انجام شود:
- ابتدا بیمار روی صندلی یا تخت قرار میگیرد که باید راحتی او را برای حداقل چند ساعت تضمین کند.
- بسته به نوع دیالیز، شریان یا ورید معینی انتخاب شده و محل اتصال سرنگ به آن باید ضدعفونی شود. در همودیالیز از رگ بازو هم میتوان استفاده کرد، اما در دیالیز صفاقی باید حتما در ناحیه شکم سرنگها وارد بدن شوند.
- اپراتور دستگاه را راه اندازی میکند.
- پیش از آغاز دیالیز، به بیمار محلولی داده میشود تا تعادل الکترولیتی بدن او را حفظ کند.
- سرنگها به بدن بیمار متصل میشوند. اپراتور در این مرحله باید آرامش بیمار را حفظ کرده و به او کمک کند تا طی مدت انجام درمان آرام بماند.
- دیالیز بسته به اینکه از چه نوعی است، انجام میشود. بیمار نیازی نیست حین آن کار خاصی انجام بدهد و تنها باید سر جایش باقی بماند.
- پس از پایان زمان، اپراتور سرنگها و لولهها را از بیمار جدا میکند. بیمار ممکن است در این مرحله احساس ضعف و بیحالی کند که باید در این خصوص به اپراتور اطلاع دهد.
رژیم غذایی بیماران دیالیزی
بیماری که طبق تشخیص پزشک به سراغ این روش میرود، باید در نظر داشته باشد که اصولا علت نیاز او به دیالیز چیست. شما به دیالیز نیاز دارید چون به هر دلیل، کلیههای شما از پس تصفیه خون برنمیآیند. اما دیالیز الزاماً قادر نیست جای کلیه را بگیرد، بلکه تنها به عملکرد آن کمک میکند. پس لازم است برای اینکه فشار کمتری به بدنتان وارد کنید، رژیم غذایی خودتان را اصلاح کنید و بعضی مواد غذایی را کم کرده یا آنها را به طور کامل کنار بگذارید.
به صورت کلی، برای رژیم غذایی بیماران دیالیزی چند نکته مهم لازم به ذکر است:
- مصرف مایعات، حتی آب، باید کنترل شود. بیش از 1 تا 1.5 لیتر مایعات در روز نباید مصرف شود که شامل انواع آبمیوه، سوپ و میوههای آبدار هم میشود.
- مصرف نمک و غذاهای شور (انواع کنسرو، خیارشور، تنقلات شور و فست فودها) باید با مشورت پزشک محدود شود.
- مصرف پتاسیم به خاطر خطر ابتلا به اختلال ضربان قلب باید محدود شود، پس با مشورت پزشک باید مصرف مرکبات، موز، خرما، سیب زمینی، گوجه فرنگی و حبوبات را کنترل کنید.
- مصرف فسفر هم باید کنترل شود تا به کلیه فشار نیاید، پس میزان مصرف لبنیات، انواع آجیل، حبوبات و نوشیدنیهای گازدار باید تحت نظر باشند.
- میزان پروتئین و چربی هم باید در سطح معینی باشد، پس گوشت باید بدون چربی و ترجیحاً از نوع سفید مصرف شود.
- قند و کربوهیدرات ورودی به بدن هم باید در سطح مشخصی نگه داشته شود، به خصوص انواع شیرینی و شکلات باید در سطح پایین مصرف شوند.
جدول زیر به شما کمک میکند تا به صورت کلی بدانید چه غذاهایی را باید کمتر مصرف کنید و دور چه مواد غذایی را باید خط بکشید. دقت کنید که باید از پزشک معالج خودتان هم در این خصوص حتما سوال کنید، چون بعضی افراد که به نارسایی حاد دچار میشوند حتی باید مواد غذایی خاصی که به صورت محدود مجاز هستند، مصرف نکنند. برعکس این موضوع هم صادق است و ممکن است بعضی مواد غذایی برای شما ممنوعیتی نداشته باشند. همچنین، این رژیم غذایی فارغ از نوع دیالیز تجویز شده باید رعایت شود.
گروه مواد غذایی | به صورت محدود مجاز است | کاملا ممنوع است |
چربیها | روغن گیاهی سالم و روغن زیتون | روغن جامد، کره، غذاهای سرخ شده |
پروتئین | گوشت سفید و سفیده تخم مرغ | گوشت قرمز چرب و گوشت فرآوری شده |
غلات | نان و برنج سفید | نانهای فانتزی چرب با میزان تخم مرغ بالا |
میوهها | سیب، هلو، انگور در مقدار کم | موز، خربزه، طالبی، مرکبات |
سبزیجات | هویج، کلم، لوبیا، کدو سبز | سیب زمینی، قارچ، گوجه فرنگی در مقدار زیاد |
نوشیدنیها | آب، چای و قهوه در مقدار کم | نوشابه گازدار، آبمیوه صنعتی، ماءالشعیر |
انواع قند | عسل، شکر، مربا | شیرینیهای مغزدار، نخودچی، سوهان |
جمع بندی
در این مطلب بحث کردیم که ورای تعریف، جزئیات دیالیز چیست، چه انواعی دارد و چه نکاتی را باید در حین استفاده از این روش درمانی در نظر داشته باشید. همانطور که گفتیم، اگر در خانه به دنبال انجام دیالیز هستید باید از کمک یک فرد آموزش دیده و ماهر استفاده کنید. برای این منظور، به خصوص برای افرادی که در کنار انجام دیالیز به رفع نیازهای بیمارشان هم فکر میکنند، خدمات پرستاری ارسطو آماده خدمت رسانی به شماست.
خدمات پرستاری ارسطو به عنوان پلتفرم برتر استخدام پرستار، آماده است تا رضایتبخشترین خدمات درمانی در خانه را برای اقشار مختلف جامعه عرضه نماید. برای اطلاع بیشتر در خصوص نحوه استفاده از خدمات ما و استخدام پرستار در اسرع وقت برای هر نیازی که دارید، میتوانید با کارشناسان ما تماس بگیرید.